جوان آنلاین: پیامدهای جنگافروزی دشمن امریکایی‑ صهیونیستی علیه کشورمان، بر اقتصاد جهان روز به روز گستردهتر شده و علاوه بر قیمت انرژی، لرزش عمیقی در زنجیره کالاهای اساسی جهان ایجاد کرده است. این موضوع در بسیاری از رسانههای خارجی هم مورد توجه و تأیید قرار گرفته است.اماسانبیسی در گزارشی نوشته است که مسابقهای آغاز شده تا مشخص شود در جنگ امریکا با ایران، اقتصاد کدام طرف زودتر از کار میافتد، اما بیشتر کارشناسان میگویند ایران در تحمل درد اقتصادی برتری آشکاری دارد. باربارا لیف، مقام پیشین وزارت خارجه رژیم امریکا، هم میگوید نگرانی فوریتر یک بمب ساعتی در طرف امریکایی است: اگر تنگه تا پایان آوریل بسته بماند، کمبود بنزین و کود که در آسیا در حال گسترش است بهصورت شوکهای قیمتی به امریکا میرسد.
گرانی کالاهای اساسی از شرق تا غرب
جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران زنجیره تأمین غذایی جهان را بر هم زده است. بلومبرگ اعلام کرد خلیج فارس منطقه کشاورزی نیست، اما توانسته لرزش عمیقی بر زنجیره جهانی غذا ایجاد کند؛ از تولید کود و انرژی تا حمل و نقل، بستهبندی و قیمت نهایی مواد غذایی. منطقه خلیج فارس موقعیت منحصربهفردی در تولید و صادرات کودهای شیمیایی جهان دارد. طبق دادههای موجود، این منطقه محل تأمین حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد صادرات اوره جهان و ۲۰ تا ۳۰ درصد صادرات آمونیاک در سالهای اخیر بوده است. این سهم قابل توجه، حاصل حضور شرکتهای بزرگ تولیدکننده در کشورهایی، چون قطر، عربستان سعودی و ایران است.
شرکت کود شیمیایی قطر به عنوان بزرگترین صادرکننده اوره جهان، حدود ۱۴ درصد تجارت جهانی این محصول را به تنهایی بر عهده دارد. پس از جنگ تحمیلی سوم علیه ایران و تعطیلی کارخانههای گازی قطر، این شرکت عملاً از چرخه صادرات خارج شده است. ایران نیز پس از روسیه، مصر و عربستان سعودی، چهارمین صادرکننده بزرگ اوره جهان به شمار میرود. بازار کودهای شیمیایی پیش از آغاز درگیریهای جاری نیز با چالشهای متعددی مواجه بود. محدودیتهای صادراتی از سوی چین و هزینههای بالای انرژی در اروپا که تولید کود را محدود کرده بود، فشارهایی را بر عرضه جهانی وارد ساخته بود. تشدید این شرایط با بحران غرب آسیا، بازار را به مرز شکنندگی رسانده است.
بر اساس گزارشات، قیمت اوره در مصر که به عنوان معیاری برای قیمتگذاری جهانی شناخته میشود، در اواخر فوریه بیش از ۶۰ درصد افزایش یافت و به ۷۸۰ دلار در هر تن رسید. این جهش قیمتی در حالی رخ داده که هزینه انواع مختلف کودهای شیمیایی از جمله دیآمونیوم فسفات، اوره و پتاس هنوز به سطوح اوج سال ۲۰۲۲ نرسیده است.
بر این اساس، امنیت بازار غذا کاملاً دگرگون شده است. محاسبات انجامشده توسط فائو، وضعیتی روشن از پیامدهای اقتصادی بحران جاری ترسیم میکند. در سطح جهانی، رفاه عمومی خانوارها حدود ۵/۰ تا ۶/۱ درصد کاهش مییابد، در حالی که حجم مصرف غذای خانگی تا ۶/۰ درصد کاهش خواهد یافت. قیمتهای حقیقی خردهفروشی نیز تا ۲/۰ درصد افزایش خواهد یافت.
طبق گزارش فائو، مصرف غذا در کشورهای خلیج فارس نیز ۱۷ تا ۲۰ درصد کاهش مییابد. با توجه به محدودیتهای تجاری، مواد غذایی به سادگی به منطقه نمیرسد و کمبود ناشی از آن، قیمتها را به طور قابل توجهی بالا میبرد.
از طرف دیگر، کاهش استفاده از کودهای شیمیایی به دلیل هزینههای بالا میتواند برداشت آینده را کاهش دهد و منجر به افزایش ذخیره گندم و افزایش قیمت مواد غذایی در سال ۲۰۲۶ شود. قیمت بالاتر انرژی، هزینههای نهادههای کشاورزی مانند سوخت، برق و حملونقل را افزایش میدهد و کود نیز تولید محصول را گرانتر میسازد.
افزایش ۴ برابری قیمت دارو
بحران جاری در خلیج فارس و بسته شدن تنگه هرمز، بار دیگر آسیبپذیری کالاهای اساسی در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی و جنگ را آشکار ساخته است. این موضوع نه فقط دامن خوراکیها بلکه دارو را نیز گرفته است. الجزیره به تازگی در گزارشی با اعلام اینکه ۳۵ درصد از کل داروهای جهان با هواپیما جابهجا میشوند، نوشت اختلال در حمل و نقل و بحران سوخت منجر به افزایش هزینههای دارو شده است. طبق گزارش الجزیره، قیمت داروهای بدون نسخه در انگلیس بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش داشته و قیمت مسکنها نیز چهار برابر شده است. در هند نیز داروهای مسکن تا ۹۶ درصد افزایش داشته است.
